KSZTAŁCENIE SPECJALNE

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 września 2008r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, o potrzebie kształcenia specjalnego dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej oraz niedostosowanej społecznie, wymagającej stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy orzekają zespoły orzekające działające w poradniach psychologiczno-pedagogicznych oraz innych publicznych poradniach specjalistycznych.
Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydaje się na okres roku szkolnego, etapu edukacyjnego albo okresu kształcenia w danej szkole.
Powinno ono zawierać :

• Diagnozę.
• Zalecenia.
• Uzasadnienie.

W orzeczeniu określa się zalecaną formę kształcenia specjalnego: w szkole ogólnodostępnej, szkole integracyjnej lub oddziale integracyjnym, szkole specjalnej lub oddziale specjalnym albo w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym.
Najczęściej spotykaną formą kształcenia specjalnego w szkole ogólnododostepnej są dodatkowe godziny realizowane na terenie szkoły z nauczycielem posiadającym przygotowanie specjalistyczne (np. pedagogika specjalna).
Kształcenie specjalne organizuje się dla dzieci i młodzieży:

• niesłyszących;
• słabosłyszących;
• niewidomych;
• słabowidzących;
• z niepełnosprawnością ruchowa, w tym z afazją;
• z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim;
• z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym;
• z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera;

Wiele kontrowersji budzi pojęcie - "dysfunkcje sprzężone". Interpretację tego terminu przedstawił sekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej - z upoważnienia ministra - odpowiadając na poselską interpelację.

[...]Ustawodawca w projekcie zmiany ustawy o systemie oświaty przyjął, że ilekroć w przepisach jest mowa o niepełnosprawnościach sprzężonych, należy przez to rozumieć występowanie u dziecka niesłyszącego lub słabo słyszącego, niewidomego lub słabo widzącego, z niepełnosprawnością ruchową, z upośledzeniem umysłowym albo z autyzmem co najmniej jeszcze jednej z wymienionych niepełnosprawności.[...]
O niepełnosprawności sprzężonej w rozumieniu prawa oświatowego możemy mówić wówczas, gdy u konkretnego dziecka w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego publiczna poradnia psychologiczno-pedagogiczna wskaże co najmniej dwie niepełnosprawności, z których każda wymaga specjalnej organizacji nauki i odrębnych metod pracy dydaktycznej. Taka sytuacja występuje np. przy realizowaniu procesu dydaktycznego u dziecka głuchoniewidomego czy niewidomego i upośledzonego umysłowo. Natomiast niepełnosprawność sprzężona nie występuje, gdy mamy do czynienia np. z dzieckiem z upośledzeniem umysłowym i z zaburzeniami mowy bądź z dzieckiem z niepełnosprawnością ruchową i dysleksją rozwojową, bowiem w tym przypadku specjalna organizacja nauki i odrębne metody pracy stosowane w procesie nauczania odnoszą się wyłącznie do upośledzenia umysłowego i niepełnosprawności ruchowej. Dzieci z zaburzeniami mowy i z dysleksją rozwojową nie wymagają takiej organizacji pracy i w związku z tym nie mogą otrzymać orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.[...]
Sekretarz stanu
Krystyna Szumilas
Warszawa, dnia 24 września 2008 r.

Istota pojęcia dysfunkcje sprzężone w kontekście możliwości uzyskania dla dziecka kształcenia specjalnego w szkole ogólnodostępnej nadal nie wydaje się być do końca jasna. Dziecko może uzyskać orzeczenie na podstawie zdiagnozowania pojedynczej dysfunkcji (np. niedosłuch, niedowidzenie, niepełnosprawność ruchowa). Po co więc wprowadzono to pojęcie do listy powodów umożliwiających kształcenie specjalnej? Jedynym logicznym wytłumaczeniem wydaje się uznanie, że chodzi o to, aby rodzice dziecka mającego kilka dysfunkcji ( np. niedosłuch i niedowidzenie ) w niezbyt nasilonym stopniu, z których każda w izolacji nie dawałaby podstaw do starania się o kształcenie specjalne, o takie kształcenie mogli występować.

Uczniowie z chorobami przewlekłymi, zaburzeniami psychicznymi, zaburzeniami zachowania lub zagrożeni uzależnieniem, zostali pominięci w obecnie obowiązujących przepisach określających warunki organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie, za wyjątkiem określenia, że dzieci te mogą kontynuować naukę w danej szkole lub oddziale (ogólnodostępnym integracyjnym, specjalnym) do ukończenia szkoły danego typu.
Oto fragment odpowiedzi sekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 1397 poseł Joanny Fabisiak w sprawie przywrócenia kształcenia specjalnego dzieciom przewlekle chorym, z zaburzeniami psychicznymi i specyficznymi zaburzeniami rozwoju.

[...] Wobec uczniów z przewlekłą chorobą, których stan zdrowia pozwala na codzienne uczęszczanie do szkoły ogólnodostępnej, w tym integracyjnej, nie stosuje się w procesie kształcenia innych niż wobec pozostałych uczniów metod pracy dydaktycznej, zatem nie ma merytorycznego uzasadnienia do wydawania im orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego i zatrudniania do pracy z nimi dodatkowego nauczyciela. Ich inne niż edukacyjne potrzeby są określane w opiniach poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Zdiagnozowanie przez lekarza przewlekłej choroby nie oznacza automatycznie potrzeby stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy wobec tego dziecka, ale wskazuje na jego specjalne potrzeby medyczne. Stan zdrowia determinuje - w ich przypadku - organizację ich edukacji (w szkole ogólnodostępnej, w szkole specjalnej przy oddziale w zakładzie opieki zdrowotnej, nauczanie indywidualne). Dzieci przewlekle chore mogą również korzystać z edukacji w szkołach i klasach integracyjnych, jednakże na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.
Stosowanie specjalnych warunków nauki i metod pracy dla uczniów przewlekle chorych w pełni uzasadnione jest jedynie w szkołach specjalnych zorganizowanych w zakładach opieki zdrowotnej, podczas ich pobytu na leczeniu lub przy realizowaniu indywidualnego nauczania, na podstawie orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania wydanego przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną.
Obie te formy kształcenia są organizowane na wniosek rodziców dziecka, zgodnie ze wskazaniami lekarzy uczestniczących w procesie leczenia i nie wymagają posiadania przez dziecko orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. [...]
Sekretarz stanu
Krystyna Szumilas
Warszawa, dnia 11 marca 2008 r.

Kolejna sprawa, to kształcenia specjalnego dla dzieci z rozpoznaną afazją. Oto wyjaśnienie opublikowane przez Grzegorza Żurawskiego, rzecznik prasowego Ministra Edukacji Narodowej.

[...]Pragnę wyjaśnić rodzicom i opiekunom dzieci dotkniętych afazją, że w przypadku, gdy u dziecka rozpoznano afazję dziecięcą typu ruchowego (ekspresyjnego), której skutkiem są zaburzenia motoryki mowy, to nie logopeda, ale zespół orzekający, który działa w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, może wydać orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na „niepełnosprawność ruchową". Tak kwalifikują wymienione wyżej zaburzenia specjaliści (np. Pracownia Logopedii Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie) i taką podstawę daje rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w specjalnych przedszkolach, szkołach i oddziałach oraz ośrodkach. Zgodnie z zawartymi w nim przepisami oraz przepisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub integracyjnych, dla tych dzieci organizuje się przedszkola specjalne, oddziały specjalne w przedszkolach ogólnodostępnych, szkoły specjalne oraz oddziały specjalne w szkołach ogólnodostępnych, a także przedszkola i szkoły ogólnodostępne z oddziałami integracyjnymi, przedszkola i szkoły integracyjne.[...]

Podstawą wydania orzeczenia o kształceniu specjalnym jest wniosek złożony przez rodzica, do którego należy dołączyć :

• Diagnozę psychologiczną i pedagogiczną ( przeważnie są to wyniki badań wykonanych w poradni, przy której działa zespół orzekający ).
• Zaświadczenie o stanie zdrowia ( od lekarza specjalisty np. neurologa, psychiatry ).
• Opinię szkoły o dziecku.

Zgodnie z obowiązującym (od 1 września 2012 roku) rozporządzeniem ministra edukacji narodowej w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych, na zajęcia rewalidacyjne dla ucznia niepełnosprawnego w oddziale ogólnodostępnym i integracyjnym przeznacza się 2 godziny tygodniowo.

Czy na zajęcia rewalidacyjne zawsze muszą znaleźć się pieniądze? Niekoniecznie.
Obowiązujące przepisy nie nakazują samorządom przekazywania do przedszkola lub szkoły zwiększonej kwoty subwencji, naliczanej na ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Co więcej, gwarantują w tym względzie - o czym niewiele się mówi - całkowitą swobodę samorządom.
Wynika to z dwóch ustaw. Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego stanowi, że o przeznaczeniu środków otrzymanych z tytułu subwencji ogólnej decyduje organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, a więc rada gminy (miasta) lub rada powiatu. Decyzja taka jest podejmowana w postaci uchwały budżetowej.
Podstawa prawna: art. 7 ust. 3 Ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. 2003 nr 203 poz. 1966).
Zgodnie zaś z Ustawą o finansach publicznych, środki publiczne pochodzące z poszczególnych tytułów nie mogą być przeznaczane na finansowanie imiennie wymienionych wydatków - chyba że odrębna ustawa stanowi inaczej.
Podstawa prawna: art. 42 ust. 2 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. 2009 nr 157 poz. 1240)
Nie można więc domagać się od samorządu "oddania" subwencji szkole. Zabiegając o te środki, można jedynie powołać się na rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie, w którym jest mowa m. in. o tym, że szkoła realizuje zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.
Można również zwrócić się do kuratorium z prośbą o interwencję (nie o zmuszenie gminy do przekazania pieniędzy, bo takiej możliwości kuratorium nie ma) w sprawie realizacji zaleceń zapisanych w orzeczeniu.